Journal of Applied Ichthyological Research

fa ارتباط بین اجتماعات ماهیان با پارامترهای محیطی در رودخانه های زیر حوضه خرسان در استان چهار محال بختیاری Response of Fish communities to environmental parameters in the rivers of the Kharasan Sub Basin in Chaharmahal and Bakhtiari Province تخصصي Special پژوهشي Research درک تأثیر عوامل غیرزیستی بر پویایی جوامع ماهیان، برای مدیریت مؤثر اکوسیستم‌های آبی اهمیت بسزایی دارد. این مطالعه با هدف بررسی اثرات پارامترهای فیزیکی و شیمیایی بر جوامع ماهیان در رودخانه‌های زیرحوضه خرسان، شامل رودخانه‌های ماربره، بشار و خرسان، در استان چهارمحال و بختیاری انجام شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از روش‌های تک‌متغیره و چندمتغیره و  نرم‌افزار PRIMER انجام شد. ساختار جامعه با استفاده از مقیاس‌بندی چندبعدی نامتریک (nMDS) و مدل‌سازی خطی مبتنی بر فاصله (DistLM) ارزیابی شد. همبستگی‌های شدید میان متغیرهای محیطی از جمله بین فسفات-دمای آب، لایـرس-ماسه، BOD5-pH، BOD5-NH3 و COD-DO مشاهده شد. فون ماهیان منطقه شامل 15 گونه بود و کپورماهیان غالب بودند. نتایج nMDS نشان داد ساختار جوامع ماهیان، بیش از تغییرات فصلی، تحت تأثیر ناهمگنی مکانی و ویژگی‌های اختصاصی ایستگاه‌ها قرار دارد، هرچند در زمستان و بهار، الگوهای خوشه‌بندی نسبتاً متمایزی مشاهده شد. الگوهای پراکنش وابسته به گونه نیز آشکار بود؛ به‌طوری‌که گونه‌های Garra rufa و Capoeta trutta پراکنش محدودتری داشتند، ولی Chondrostoma regium دامنه تحمل اکولوژیک وسیع‌تری نشان داد. بر اساس نتایج PERMANOVA فصل و ایستگاه اثر آماری معنی‌داری نداشتند که بیانگر پایداری نسبی جامعه است. همچنین، مدل DistLM اکسیژن، EC، TOM، بستر، دما، نیترات، آمونیوم، آمونیاک و دبی آب را به‌عنوان مهم‌ترین عوامل محیطی مؤثر بر ساختار جوامع نشان داد. بطور کلی، ساختار جوامع ماهیان در زیرحوضه خرسان دارای تنوع مناسبی بوده و کپور ماهیان غالب بودند. همچنین ساختار جوامع تحت تاثیر عوامل فیزیکوشیمیایی، بستر و دبی بود. به‌طور هم‌زمان تحت تأثیر شرایط هیدرولوژیک، مکانی و وضعیت تروفیک آب قرار دارد. تغییرات فصلی به‌طور غیرمستقیم و از طریق دگرگونی زیستگاه اثرگذارند. همچنین حضور محدود گونه غیربومی قزل‌آلای رنگین‌کمان ضرورت حفاظت از زیستگاه‌های منطقه را نشان می دهد. این نتایج می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای ارزیابی‌های اکولوژیک آینده و برنامه‌ریزی‌های حفاظتی در این زیرحوضه مورد استفاده قرار گیرد.   Understanding the influence of abiotic factors on fish community dynamics is crucial for effective aquatic ecosystem management. This study aimed to investigate the effects of physicochemical parameters on fish assemblages across the rivers of the Khersan sub-basin (Marbareh, Beshar, and Khersan rivers) in Chaharmahal and Bakhtiari Province, Iran. Multivariate and univariate data analyses were performed using PRIMER software. Community structure was evaluated using non-metric multidimensional scaling (nMDS) and distance-based linear modeling (DistLM). High correlations were observed between, such as phosphate and water temperature, silt–clay and sand, BOD5 and pH, BOD5 and NH3, and COD and dissolved oxygen. The ichthyofauna consisted of 15 species, with Cyprinidae being the most diverse. nMDS results indicated that fish assemblage structure was primarily driven by spatial heterogeneity and station-specific characteristics rather than seasonal variations, though some distinct clustering was observed in winter and spring. Species-specific distribution patterns were evident, with Garra rufa and Capoeta trutta showing restricted distributions, while Chondrostoma regium exhibited a broader ecological tolerance. PERMANOVA results indicated no statistically significant effect of season or station, suggesting relative temporal stability. DistLM identified dissolved oxygen, EC, TOM, substrate, temperature, nitrate, ammonium, ammonia, and water discharge as the primary environmental drivers. Overall, fish community structure in the Khersan sub-basin exhibited adequate diversity, with cyprinids being dominant. Community structure was also influenced by physicochemical parameters, substrate type, and water discharge, and was simultaneously affected by hydrological conditions, spatial factors, and trophic status. Seasonal changes exerted their influence indirectly, through habitat alteration. Additionally, the limited presence of the non-native rainbow trout highlights the need for habitat conservation in the region. These findings can serve as a baseline for future ecological assessments and conservation planning within this sub-basin.   ماهی, ساختار اجتماعات, متغیرهای محیطی, آنالیز چند متغیره, ایران Fish, Community structure, Environmental variables, Multivariate analysis, Iran 21 30 http://jair.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-487-2&slc_lang=fa&sid=1 Hasan Fazli حسن فضلی hn_fazli@yahoo.com 100319475328460010130 100319475328460010130 Yes پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Behzad Rahnama بهزاد رهنما rahnama.behzad@gmail.com 100319475328460010131 100319475328460010131 No پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Hassan Nasrollazadeh Saravi حسن نصراله زاده ساروی hnsaravi@gmail.com 100319475328460010132 100319475328460010132 No پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Eisa Hajiradkouchak عیسی حاجی رادکوچک eisahajirad@gmail.com 100319475328460010133 100319475328460010133 No پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Gholamreza Daryanabard غلامرضا دریانبرد daryanabard@gmail.com 100319475328460010134 100319475328460010134 No پژوهشکده اکولوژی دریای خزر