Journal of Applied Ichthyological Research

fa پنج دهه حرکت به سمت پرتگاه انقراض کوسه ماهیان درآبهای ایران Five decades of decline in sharks of Iran تخصصي Special پژوهشي Research  ذخایر کوسه ماهیان در آبهای ایرانی خلیج فارس و خلیج عمان به شدت رو به کاهش است. هرچند با وضع ممنوعیت صید و جریمه های سنگین از سوی سازمانهای متولی صید این ماهیان ممنوع شده است لاکن صید ضمنی (Bycatch)در برخی از روشهای صید شامل گوشگیرساحلی و اقیانوسی، ترال ماهی و میگو، رشته قلاب و ترولینگ هنوز کوسه ها را گرفتار می کند.  در این تحقیق طی دوره زمانی 10 ساله از سال 1389 تا 1399 در 20 بندر صیادی انتخابی به صورت تصادفی در نوار ساحلی خلیج فارس و خلیج عمان در نوار ساحلی جنوب ایران نسبت به پایش روند تخلیه صید کوسه ماهیان با بررسی و شناسایی گونه ای کوسه ماهیان با استفاده از روشهای بیومتریک و بهره گیری از کلیدهای شناسایی معتبر FAO و IOTC اقدام گردید. بعلاوه جهت ارتقاء سطح طبقه بندی و شناسایی از 8 کلید معتبر دیگر نیز استفاده شد. بررسی حاضر نشان داد که 38 گونه کوسه ماهی در فرایند عملیات صیادی بصورت ضمنی صید می شوند. از مجموع ترکیب صید کوسه ماهیان درطی دوره مورد مطالعه شش گونه کوسه ماهی بیشترین فراوانی را دارند که گونه های غالب منطقه می¬باشند. درصد فراوانی این کوسه ها به ترتیب کوسه شیری21% Rhizoprionodon acutus  ، کوسه ابریشمی18% Carcharhinus falciformis،کوسه دم خالدار15% Carcharhinus sorrah ، کوسه چاک لب12% Rhizoprionodon oligolinx ، کوسه چانه سفید10% Carcharhinus dussumieri  و کوسه باله سیاه معمولی8% Carcharhinus limbatus بیشترین حجم از تخلیه کوسه ماهیان در بنادر را به خود اختصاص می دهند. غالب کوسه های صید شده کوسه های کوچک و دارای فراوانی طولی بین 50 تا 100 سانتیمتر می باشند. با برآورد میزان صید سالانه کوسه ماهیان در پنج دهه گذشته و براساس آخرین رده بندی IUCN  درسال 2020 هم اکنون 4 گونه از کوسه ماهیان خلیج قارس و دریای عمان بصورت بحرانی در معرض انقراضCritically Endangered قرار گرفته اند؛ همچنین 13 گونه نیز در فهرست قرمز گونه های درمعرض خطر   Endangered قرار گرفته است. بر همین اساس 13 گونه دیگر بواسطه صید غیر مجاز ذخایر آنها آسیب پذیر Vulnerable شده است. درحال حاضر با توجه به اهمیت اکولوژیک ذخایر کوسه ماهیان و وجود حساسیت در سطح ملی و منطقه ایی و همچنین باتوجه به حضور ناوگان ماهیگیری ایران در اقیانوس هند و صید ضمنی گونه های اقیانوسی و الزام سازمانهای بین المللی لزوم تدوین برنامه اقدام ملی برای حفاظت از این گونه های ارزشمند بیش از پیش احساس می شود که این مهم با یک عزم ملی و با عنایت به ضرورتهای مدیریتی و اجماع کارشناسی می بایست به صورت کاربردی و با تضمین اجرایی دقیق محقق شود.  Shark stocks in Iranian water of the Persian Gulf and Gulf of Oman are declining sharply. Although fishing and heavy fines have been banned by the organizations in charge of fishing for these fish, bycatch in some fishing methods, including Neritic and oceanic Gillnet, trawl fish and shrimp, long loine and trolling, still catch sharks. Slowly In this study, during a period of 10 years from 2010 to 2020 in 20 selected fishing ports randomly in the coastal strip of the Persian Gulf and gulf of Oman to monitor the discharge of sharks by examining and identifying shark species using biometric methods and using valid regional identification keys as well as FAO identification keys. The present study showed that 38 species of sharks are implicitly caught in the process of fishing operations. Of the total shark fishing composition during the study period, five shark species are the most abundant, which are the dominant species in the region. The percentage of abundance of these sharks are respectively., Rhizoprionodon acutus21%, Carcharhinus falciformis 18%, Carcharhinus sorrah 15%, Rhizoprionodon oligolinx 12%, Carcharhinus dussumieri 10% and, Carcharhinus limbatus 8%, To devote to themselves. Most sharks caught are small sharks with a longitudinal frequency of between 50 and 100 cm. Estimated annual shark catches over the past five decades and according to the latest IUCN rankings in 2020, four species of sharks in the Persian Gulf and the gulf of Oman are now critically endangered; Thirteen species are also on the Red List of Endangered Species. Accordingly, 13 other species have become vulnerable due to illegal fishing of their stocks Vulnerable. At present, due to the ecological importance of shark stocks and the existence of sensitivity at the national and regional levels, as well as the presence of the Iranian fishing fleet in the Indian Ocean and the implicit catch of ocean species and the attention of international organizations, the need for a national plan of action to protect These valuable species are increasingly felt that this important thing with a national determination and with regard to the needs of management and expert consensus must be achieved in a practical and executive way. ماهیان غضروفی, کوسه ماهیان, صید ضمنی, گونه های درمعرض خطر, گونه های غالب Chondrichthyans, Shark, Bycatch, Endangered Species, Dominant Species 0 0 http://jair.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1055-1&slc_lang=fa&sid=1 HamidReza Bargahi حمید رضا بارگاهی hr.bargahi@gmail.com 10031947532846006683 10031947532846006683 Yes Science and Research Branch, Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات