Journal of Applied Ichthyological Research

fa بررسی تنوع گونه‌ای زیرخانواده قنات‌ماهیان (Cypriniformes: Leuciscinae) در حوضه آبریز دریای‌خزر، ایران با رویکرد مولکولی Investigation of species diversity of the Minnows (Cypriniformes: Leuciscinae) in the Caspian Sea basin, Iran using molecular approach تخصصي Special پژوهشي Research حوضه آبریز دریای‌خزر یکی از بومسازگانهای مهم ایران با تنوع گونهای بالا از آبزیان مختلف بوده به‌طوری‌که موضوع تعیین وضعیت آرایهشناختی فون ماهیان آن همیشه موردتوجه بوده است. تاکنون تعداد 297 گونه از ماهیان آب شیرین و لبشور از ایران گزارش شده که زیرخانواده قنات‌ماهیان (Leuciscinae) بهعنوان یکی از متنوعترین گروههای ماهیان، بیشترین تنوع گونهای را در حوضه آبریز دریای‌خزر به‌خود اختصاص داده است. در مطالعه حاضر، طی سالهای 98-1396 نمونهبرداری از گونههای گزارش شده از این زیرخانواده در این حوضه آبریز انجام گرفت. علاوه بر مطالعات ریختی، بهمنظور بررسی وضعیت روابط تبارشناختی اعضای این زیرخانواده در حوضه آبریز خزر، تجزیه‌وتحلیل‌های بیزین (BI) با استفاده از ژن سیتوکروم C اکسیداز زیر واحد یک (COX1) صورت پذیرفت. نتایج نشان دادند که در حوضه خزر، جنسهای Abramis، Acanthobrama، Alburnus، Alburnoides، Blicca، Leucaspius، Leuciscus، Rutilus، Scardinius، Squalius و Vimba حضور داشته که تنها Alburnoides parhami، Alburnoides samiii و Alburnoides tabarestanensis گونههای بومزاد این حوضه میباشند؛ لذا جهت حفظ تنوع گونهای زیرخانواده قنات‌ماهیان در ایران و بهویژه این حوضه آبریز، نیاز به حفاظت از گونههای درمعرض خطر و حفظ ذخایر ژنتیکی آنها میباشد.   حوضه آبریز دریای‌خزر یکی از بومسازگانهای مهم ایران با تنوع گونهای بالا از آبزیان مختلف بوده به‌طوری‌که موضوع تعیین وضعیت آرایهشناختی فون ماهیان آن همیشه موردتوجه بوده است. تاکنون تعداد 297 گونه از ماهیان آب شیرین و لبشور از ایران گزارش شده که زیرخانواده قنات‌ماهیان (Leuciscinae) بهعنوان یکی از متنوعترین گروههای ماهیان، بیشترین تنوع گونهای را در حوضه آبریز دریای‌خزر به‌خود اختصاص داده است. در مطالعه حاضر، طی سالهای 98-1396 نمونهبرداری از گونههای گزارش شده از این زیرخانواده در این حوضه آبریز انجام گرفت. علاوه بر مطالعات ریختی، بهمنظور بررسی وضعیت روابط تبارشناختی اعضای این زیرخانواده در حوضه آبریز خزر، تجزیه‌وتحلیل‌های بیزین (BI) با استفاده از ژن سیتوکروم C اکسیداز زیر واحد یک (COX1) صورت پذیرفت. نتایج نشان دادند که در حوضه خزر، جنسهای Abramis، Acanthobrama، Alburnus، Alburnoides، Blicca، Leucaspius، Leuciscus، Rutilus، Scardinius، Squalius و Vimba حضور داشته که تنها Alburnoides parhami، Alburnoides samiii و Alburnoides tabarestanensis گونههای بومزاد این حوضه میباشند؛ لذا جهت حفظ تنوع گونهای زیرخانواده قنات‌ماهیان در ایران و بهویژه این حوضه آبریز، نیاز به حفاظت از گونههای درمعرض خطر و حفظ ذخایر ژنتیکی آنها میباشد.   The Caspian Sea basin is one of the most important ecosystems in Iran with a high diversity of different aquatic species, so that the issue of determining the taxonomy its fishes has always been considered. Up to now, a total of 297 species of freshwater and brackish fish have been reported from Iran where the subfamily Leuciscinae (minnows) has a high diversity of species in the Caspian Sea basin. In the present study, during the years 2017-2019, sampling of reported species of the subfamily was performed in this basin. In addition to morphological studies, Bayesian Inference (BI) analyzes were carried out using the mitochondrial gene cytochrome c oxidase subunit I (COX1) to investigate the phylogenetic relationships between members of this subfamily. According to result, the following genera were caught and identified: Abramis, Acanthobrama, Alburnus, Alburnoides, Blicca, Chondrostoma, Leucaspius, Leuciscus, Rutilus, Scardinius, Squalius and Vimba, where Alburnoides parhami, A. samiii and A. tabarestanensis are endemic species. Therefore, to maintain the diversity of Leuciscinae subfamily species in Iran, especially in the Caspian Sea basin, it is necessary to protect endangered species and preserve their genetic resources. تنوع زیستی, گونه بوم‌زاد, تبارزایی, ژن میتوکندریایی. Biodiversity, Endemic species, Phylogeny, Mitochondrial gene. 151 160 http://jair.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-236-5&slc_lang=fa&sid=1 Majid Pourshabanan مجید‌ امیر پورشبانان 10031947532846006918 10031947532846006918 Yes Dept. of Biology, Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Yazdani-Moghaddam فائزه ‌ یزدانی‌مقدم 10031947532846006919 10031947532846006919 No Dept. of Biology, Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران mansor Aliabadian منصور علی‌آبادیان 10031947532846006920 10031947532846006920 No Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Freshteh Ghasemzadeh فرشته قاسم‌زاده 10031947532846006921 10031947532846006921 No Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Mousavi-Sabet سیدحامد موسوی‌ثابت 10031947532846006922 10031947532846006922 No Dept. of Fisheries, Faculty of Natural Resources, University of Guilan, Sowmeh Sara, Iran. گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران