fa مطالعه روابط مشخصه‌های هیدرومورفواکولوژیکی و اکوهیدرولیکی رژیم جریان بر مطلوبیت زیستگاهی سیاه‌ماهی Capoeta gracilis (Keyserling, 1861): درک پویایی جمعیت ماهیان و سناریوهای جریان اکولوژیکی رودخانه زرین‌گل تخصصي Special پژوهشي Research <strong>بررسی وضعیت اکولوژیکی، هیدرولوژیکی و مطلوبیت زیستگاه رودخانه، از عناصر کلیدی در مدیریت اکوسیستمی رودخانه است. در این راستا در پژوهش حاضر به منظور ارزیابی شرایط پایدار اکولوژیک در رودخانه زرین‌گل استان گلستان، طی محاسبات گام به گام تحلیل اکوهیدرولیکی و هیدرومورفواکولوژیکی زیستگاه </strong><strong>گونه </strong><strong>سیاه‌ماهی </strong><strong><em><span dir="LTR">Capoeta gracilis </span></em></strong><strong><span dir="LTR">(Keyserling</span></strong><span dir="LTR"><a href="http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/getref.asp?id=2601" target="_blank" title="Catalog of Fishes - References"><strong>, 1861)</strong></a></span> <strong>و برآورد جریان اکولوژیکی با استفاده از روش‌های هیدرولوژیکی (تنانت و جریان پایه آبزیان) در طول دوره آمار</strong><strong>ی 10 ساله (1398-1389)، روش هیدرولیکی (محیط خیس شده)</strong><strong> و مدل شبیه‌سازی </strong><strong>زیستگاه در فصول مختلف سال 1396 و 1397، مورد</strong><strong> بررسی قرار گرفت. بدین منظور، شبیه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>سازی فیزیکی زیستگاه بر مبنای منحنی</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>های معیارهای مطلوبیت زیستگاه با مطالعات میدانی و نمونه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>برداری پارامترهای هیدرولیکی (عمق، سرعت و شاخص بستر) و اکولوژیکی (جوامع آبزیان) انجام گرفت. ابتدا با استفاده از نقشه توپوگرافی رودخانه زرینگل و نرم افزار&nbsp; </strong><span dir="LTR">ARC-GIS</span><strong>، هندسه مدل رودخانه و مقاطع عرضی ایجاد شد. سپس شبیه</strong><strong>‌</strong><strong>سازی هیدرولیکی رودخانه با نرم افزار</strong> <span dir="LTR">HEC-RAS</span> <strong>انجام گرفت. در مرحله بعد شبیه‌سازی هیدرولیکی و زیستگاهی در مدل </strong><span dir="LTR">PHABSIM</span> <strong>صورت گرفت. در این مدل اکولوژیکی-هیدرولیکی، رابطه بین هیدرولیک جریان و نیازهای زیستگاهی گونه هدف با استفاده از مساحت قابل استفاده وزنی برقرار گردیده و منحنی‌ دبی </strong><strong>&ndash;</strong><strong>مطلوبیت زیستگاه گونه هدف در دبی‌های مختلف در دو گروه سنی بالغ و نابالغ استخراج شد </strong><strong>و مطابق با آن یک روش طبقه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>بندی جدید رژیم جریان اکولوژیکی با توجه به شاخص</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>های مطلوبیت زیستگاه (عمق آب، سرعت جریان و بستر)، در نظر گرفته شد.</strong><strong> با استخراج منحنی دبی </strong><strong>&ndash;</strong><strong> مطلوبیت زیستگاه، مطلوبیت رودخانه از لحاظ مقدار و موقعیت، مورد بررسی قرار گرفت. </strong><strong>بر پایه نتایج حاصله، رژیم جریان اکولوژیکی مطلوب</strong><strong> برای تأمین پتانسیل اکولوژیکی زیستگاه گونه شاخص</strong><strong> با ترکیب روش</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>های مختلف برای بازه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>های مورد بررسی در طول سال متفاوت بوده و بر این اساس، برای حفظ شرایط مطلوب و حفاظت از اجزای اکوسیستم و زیستگاه جوامع بیولوژیکی، محدوده رژیم جریان موردنیاز بین 43/1 ( در ماه&nbsp; تیر - بهمن) تا 76/3 مترمکعب برثانیه (در ماه فروردین)، با میانگین دبی سالانه زیستی 74/1 مترمکعب بر ثانیه (معادل 3/74 درصد جریان طبیعی رودخانه) بایستی در داخل رودخانه </strong><strong>زرین‌گل</strong><strong>، برقرار باشد.</strong><strong> همچنین حساسیت گونه سیاه‌ماهی به تغییرات سرعت و مواد بستری زیاد می باشد و با ثابت ماندن عمق در شرایط مطلوب، مساحت قابل استفاده وزنی، نیز افزایش می‌یابد. بر اساس نتایج این مطالعه، توزیع مطلوبیت زیستگاهی در طول رودخانه زرین‌گل، تحت تأثیر پارامترهای هندسی، هیدرولیکی و میزان دبی جریان، بیانگر شرایط مطلوب زیستگاهی گونه سیاه‌ماهی در محدوده پایین‌دست و شرایط ضعیف در محدوده بالادست رودخانه می‌باشد. </strong><br> &nbsp; &nbsp;Investigation of ecological, hydrological status and habitat Suitability of river is one of the key elements in river ecosystem management. In this regard, in the present study, in order to evaluate the ecological sustainable conditions in Zarrin-Gol River of Golestan Province, during stepwise calculations, echo-hydraulic and hydromorphocological analysis of the habitat of <em>Capoeta gracilis</em> (Keyserling, 1861) and ecological flow were studied estimation using hydrological and flow methods (Tennant and Aquatic base Flow) during the 10-year statistical period (2009-2019), hydraulic method (wetted perimeter) and habitat simulation model in different seasons of 2017 and 2018. For this purpose, physical simulation of habitat based on habitat suitability criteria curves was performed by field studies and sampling of hydraulic (depth, velocity and bed index) and ecological (aquatic communities) parameters. First, the geometry of the river model and cross sections were created using the topographic map of Zarrin-Gol River and ARC-GIS software. Then hydraulic simulation of river was performed with HEC-RAS software. In the next step, hydraulic and habitat simulations were performed in PHABSIM model. In this ecological-hydraulic model, the relationship between hydraulic flow and habitat needs of the target species was established using the Weighted Usable Area and the flow- suitability curve of the target species was extracted in different discharges in both adult and juvenile tow age group and new method of classifying the ecological flow regime was considered according to the indices of habitat suitability (water depth, flow velocity and bed). By elicitation of flow-habitat suitability curve, suitability river in terms of quantity and location was investigated. Based on the results, the optimal ecological flow regime to provide the ecological potential of habitat of index species is different by combining different methods for the studied periods during the year and accordingly, to maintain optimal conditions and protect the ecosystem and habitat components of biological communities, The required flow between 1.43 (in July-February) to 3.76 m³/s (in April), with an mean annual bio-flow of 1.74 m³/s (equivalent to 74.3% of&nbsp; natural stream of the river) should be inside of Zarrin-Gol River. Also, the susceptibility of the <em>Capoeta gracilis</em> species to changes in velocity and bed materials is high and the weighted usable area increases with the depth remaining in optimal conditions. According to the results of this study, the distribution of habitat suitability along the Zarrin-Gol River, under the influence of geometric, hydraulic parameters and flow rate, indicates the favorable habitat conditions of the <em>Capoeta gracilis</em> species in the downstream area and poor conditions in the upstream area.<br> &nbsp; رژیم اکولوژیکی, شبیه‌سازی زیستگاه, مطلوبیت زیستگاه, میانگین دبی سالانه,PHABSIM Ecological Regime, Habitat Simulation, Habitat Suitability, Mean Annual Flow, PHABSIM 51 60 http://jair.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-984-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Hasan Naderi محمدحسن نادری naderigau@gmail.com 10031947532846007932 10031947532846007932 Yes Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان گرگان Masoud Pourgholam Amiji مسعود پورغلام آمیجی mpourgholam6@ut.ac.ir 10031947532846007933 10031947532846007933 No University of Tehran دانشگاه تهران Ramin Fazloula رامین فضل اولی raminfazl@yahoo.com 10031947532846007934 10031947532846007934 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Altin Ghojoghi آلتین قجقی altin.ghojoghi@gmail.com 10031947532846007935 10031947532846007935 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Narges Arab نرگس عرب narges.arab87@gmail.com 10031947532846007936 10031947532846007936 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان