fa ارتباطات بین خصوصیات مورفولوژیک کانال نهری و زیستگاه های درون نهری بر جمعیت‌های ماهیان در نهرهای استان گلستان تخصصي Special پژوهشي Research چهار نهر با خصوصیات مختلف برای مطالعه تاثیر فاکتورهای محیطی بر جمعیت های ماهیان با استفاده از آنالیز های غیر مستقیم (آنالیز تطبیقی قوس گیری شده(<span dir="LTR">Detrended Correspondence Analysis,</span><span dir="LTR"> DCA</span>)) و مستقیم (آنالیز فزونگی (<span dir="LTR">Redundancy Analysis,</span><span dir="LTR"> RDA</span>)) گرادیان در استان گلستان انتخاب گردید. نتایج <span dir="LTR">DCA</span> بر روی داده های حضور و عدم حضور و فراوانی نسبی ماهیان بخوبی شیب تغییرات را توضیح داده و نشان داد که گونه ها از الگوی خطی تغییرات تبعیت می کنند. نتایج آنالیز <span dir="LTR">RDA</span> در نهرها نشان داد که داده های چهار نهر به ترتیب 8/74 و 5/77 درصد از اختلاف بین نهرها برای حضور و عدم حضور و فراوانی نسبی ماهیان را به خود اختصاص داده اند. با بررسی محورهای اول و دوم در آنالیز فزونگی مشخص شد که محور اول بیشتر با خصوصیات زیستگاهی و محور دوم نیز با خصوصیات مروفولوژی کانال نهر همبستگی دارد. براساس نمودارهای <span dir="LTR">RDA</span> می توان گفت که سگ ماهی جویباری و سیاه ماهی بیشتر در نهرهای زرین گل و تیل آباد حضور داشته و همبستگی بالایی با خصوصیاتی از قبیل درصد پوشش گیاهی و درصد بسترهای قلوه سنگی از محور اول و عمق متوسط حداقل جریان، عرض متوسط حداقل جریان در محور دوم دارند. در حالیکه ماهی آلبرنوئید و گاو ماهی نیز بیشترین همبستگی را با درصد ذرات چوبی، درصد مناطق استخری و میزان ماسه در نهرها دارند. بایستی بیان داشت عواملی از قبیل اندازه حوضه آبخیز، خصوصیات هیدروگرافی و ژئومورفولوژی و کاربری اراضی سبب تغییر در مورفولوژی و زیستگاه های نهری شده و در نهایت سبب حذف برخی از گونه ها در نهرهای مجاور می شود. Four streams with different sizes were selected for studying the effects of environmental factors on fish assemblages using indirect (Detrended Correspondence Analysis, DCA) and direct (Redundancy Analysis, RDA) gradient analysis in Golestan province. DCA of presence-absence and relative abundance data showed well gradient and linear model of species variability. In the within-site RDA, environmental factors explained 74.8 % variability for presence&ndash;absence data and 77.5% for the relative abundance data. Evaluation of two first axis of RDA showed that first axis has a high correlation with habitat characteristics and second axis correlated with channel morphology attributes. Based on RDA diagrams, <em>Paracobitis malapterura</em> and <em>Capoeta capoeta gracilis</em> presented in Zaringol and Tilabad Streams and had a high correlation with percent of in-stream vegetation and percent of cobble in first axis and low flow mean depth and low flow width in second axis. While <em>Alburnoides bipunctatus</em> and <em>Neogobius fluviatilis</em> had high correlation with percent of snag, pool and sand within streams. It should be stated that factors such as the size of the catchment, hydrographical and geomorphological characteristics, and land use change the morphology and stream habitats, and ultimately lead to the removal of some species in adjacent streams. فاکتورهای محیطی, حضور و عدم حضور, آنالیز تطبیقی قوس گیری شده, آنالیز فزونگی channel morphology characteristics, habitat attributes, detrended correspondence analysis, redundancy analysis 17 30 http://jair.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-426-1&slc_lang=fa&sid=1 Abdolazim Fazel عبدالعظیم فاضل azimfazel@ymail.com 10031947532846004772 10031947532846004772 Yes Department of Fisheries دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Rasul Ghorbani رسول قربانی rasulghorbani@gmail.com 10031947532846004773 10031947532846004773 No Department of Fisheries دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Abdolreza Bahremand عبدالرضا بهره مند abdolreza.bahremand@yahoo.com 10031947532846004774 10031947532846004774 No Faculty of Rangeland and Watershed Management, Gorgan University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Abdolrasul Salman mahini عبدالرسول سلمان ماهینی rassoulmahiny@gmail.com 10031947532846004775 10031947532846004775 No Department of Environment, Faculty of Fisheries and Environment دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان