fa مطالعه ساختار بافتی گناد جنس نر ماهی صبور (Tenualosa ilisha (Hamilton, 1822 طی مهاجرت تولید مثلی تخصصي Special پژوهشي Research ماهی صبور (<em>T. ilisha</em>) تنها گونه آنادروموس در بین ماهیان جنوب ایران است که برای تخم‌ریزی از خلیج فارس به رودخانه‌های مجاور آن مهاجرت می‌کند. در این پژوهش ویژگی‌های مورفولوژیکی و تغییرات بافتی و سلولی ظاهر شده در گناد نر و اسپرماتوسیت‌های ماهی صبور در دو محیط مختلف زندگی جانور (آب شور و آب شیرین رودخانه‌های استان خوزستان) طی چرخه تولید مثلی آن بررسی شده است. نمونه‌برداری از رودخانه بهمنشیر (آب شیرین) و خورموسی (آب شور) انجام و پس از اندازه‌گیری و ثبت طول و وزن ماهی، قطعاتی از بیضه در محلول بوئن تثبیت گردید. از بافت‌های تثبیت شده، مقاطع پارافینه به ضخامت 5 میکرون تهیه و پس از رنگ‌آمیزی به ‌روش هماتوکسیلین و ائوزین به وسیله میکروسکوپ نوری مورد مطالعه قرار گرفت. در بررسی بیضه ماهیان نر، 5 مرحله جنسی شامل: اسپرماتوگونی، اسپرماتوسیت اولیه، اسپرماتوسیت ثانویه، اسپرماتید و اسپرماتوزوآ مشاهده شد. سلول‌های اسپرماتوگونی بزرگترین سلول‌های جنسی بودند که در تمام مراحل چرخه تولید مثلی حضور داشتند. سلول‌های اسپرماتوسیت اولیه، کروی، کوچک‌تر و تیره‌تر از سلول‌های اسپرماتوگونی هستند. اسپرماتوسیت‌های ثانویه اندکی از اسپرماتوسیت‌های اولیه کوچک‌تر هستند. اسپرماتوزوآ ساختار گرد دارد که به خوبی توسط هماتوکسیلین رنگ‌آمیزی می شود درحالی که دم آن به‌خوبی رنگ نمی شود. Hilsa shad (<em>T. ilisha</em>) is the only anadromous species among the fishes in south of Iran, which has reproductive migration from Persian Gulf to the rivers. In this research, the morphological properties, histological and cellular changes in testes and spermatocytes of Hilsa shad were studied in two different environments (salt water and fresh water) in Khoozestan province during its reproductive cycle. Fish samples were collected from Bahmanshir River (fresh water) and Musa creek (salt water). After biometric measurements (length and weight measured), sample pieces of testis from each fish were fixed in Bouin&#39;s fixative solution. The tissues were embedded in paraffin for preparation of section (5&micro;m thickness) for light microscope and then stained with Hematoxylin and Eosin. According to the results obtained from male fishes, five phases of gametes were observed including spermatogonia, primary spermatocyte, secondary spermatocyte, spermatid and spermatozoa. Spermatogonia were the largest germ cells in the testis which were observed during the whole reproductive cycle. Primary spermatocytes were ovoid form and seem to be smaller and darker in comparison with spermatoginia. Secondary spermatocytes had smaller size rather than Primary types. Spermatozoa were ovoid and stained with Hematoxilin properly while their tails showed weak staining capability. T. ilisha, بافت‌شناسی, تولید مثل, آنادرومی, خلیج فارس. T. ilisha, Histology, Reproduction, Anadromy, Persian Gulf. 37 44 http://jair.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-100-1&slc_lang=fa&sid=1 Abdolali Movahedinia عبدالعلی موحدی نیا amovahedinia@yahoo.com 10031947532846004722 10031947532846004722 Yes Faculty of Environmental and Marine Sciences دانشگاه مازندران، بابلسر ZOhreh Moallem زهره معلم moallem@kmsu.ac.ir 10031947532846004723 10031947532846004723 No Department of Biology دانشکده علوم دریایی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر Rahim Abdi رحیم عبدی abdir@kmsu.ac.ir 10031947532846004724 10031947532846004724 No Department of Biology دانشکده علوم دریایی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر Solmaz Shirali سولماز شیرعلی shirali@kmsu.ac.ir 10031947532846004725 10031947532846004725 No Department of Biology دانشکده علوم دریایی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر AmirParviz Salati امیر پرویز سلاطی salatia@gmail.com 10031947532846004726 10031947532846004726 No Department of Biology دانشکده منابع طبیعی دریا، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر